Menneskerettigheter.info


             
- Informasjon om                                          menneskerettigheter


             - Kritisk søkelys på                                       menneskerettighetenes stilling i                   Norge


Om korleis grunnlova vart til


Den norske grunnlova vart til i ein turbulent politisk situasjon. Danmark mista herredømmet over Noreg i 1814. Årsaka var at Danmark var på den tapande sida i Napoleonskrigen. I det internasjonale oppgjøret etter krigen vart det difor avgjort at Noreg skulle takast frå Danmark og gjevast til Sverige. Nordmenn opplevde det som svært provoserande at det internasjonale samfunnet kunne ta Noreg og gje Noreg til Sverige. For å hinder dette, måtte ein vere raske med å vise politisk styrke og besluttsomhet. Fleirtalet i Noreg var på denne tida dansk-vennlege. Når det gjaldt tilhøvet til svenskar, så hadde Danmark-Noreg inntil nyleg vore i krig med dei svenske naboane.


Den danske kronprinsen Christian Fredrik var på denne tida i Noreg fordi han var statteholder. Han valde å stille seg i spissen for ein uavhengighetsbevegelse. Christian Fredrik avgjorde at det rundt i Noreg skulle det veljast representantar til ein riksforsamling. Representantane som vart valde var for det meste embedtsmenn og prestar, og dessutan representantar frå millitæret. Christian Fredrik avgjorde at det heile skulle føregå på Eidsvoll, sidan hans nære ven, Carsten Ankar, åtte store fine lokale der.

Fleire av representantane møtte godt foreberedt. Ca 20 av representantane hadde allereie skrive utkast til grunnlov då dei møtte opp. Utkasta var inspirerte av liknande dokument frå utlandet. Blant anna den amerikanske uavhengighetserklæringen frå 1776, svenskane sine regjeringsform frå 1809, og den spanske konstitusjonen frå 1812. Fleire var òg inspirert av suverenitetstankene til Jean-Jacques Rousseau og opplysningsfilosofenes tenkning rundt menneskerettar generelt. Som ein ung og moderne representant for dei kongelege, var Christian Frederik positiv til dette. 

Fleire av dei viktige punkta innbar styrking av rettane til menneska:

- Nasjonalisme: Det norske folk skal avgjere over sitt eige land. Landa skal ikkje kunne verte opp delt, vert gjeve bort til andre folkeslag, eller liknande.


- Rettssikkerhet: Den dømmande makta skal vere fristilt frå den lovgivande makt og den utøvande makta. 


- Trykkefridom. Dette var noko ein sakna då Noreg var under Danmark.


Ein paragraf i Grunnlova som ein del har lura på kvifor kom med, er den såkalla jødeparagrafen. Det har alltid vore ei vanleg oppfatning at jødar tilsniker seg makta i dei landa kor dei buset seg, og beriker seg sjølv ved å utnytte folket. Jødar er flinke med pengar, er meir intelligente og har oftare høg utdanning enn andre folkeslag. Dei har òg eit sterk samhald seg i mellom. Dei får difor mykje makt i samfunnet viss dei får dei same rettane som vanlege innbyggjarar. Jødar har difor ofte vore underlagde restriksjonar, og dei er vortne utvist frå ei rekkje byar og land opp gjennom historia. Når Grunnloven skulle verne fridomen til folket, var det difor ein enkel og og grei løysing å framleis halde jødane ute av landet. Dette var så viktig, at det var ordfesta i paragraf nummer 2.

Grunnlova var ferdig og vart underskriven og gjort offisiell den 17. maien 1814. Christian Fredrik vart vald til konge. 

At Noreg erklærde seg uavhengig, utløyste den siste krigen mellom Noreg og Sverige. Dette innebar at Sverige invaderte dele av Østfold, og enda med at det vart våpenkvile 14. august og forhandlingar. Forhandlingane enda med at Noreg fekk halde på grunnlova, men han skulle innehalde ei lita ekstra setning om at Noreg er underlagd Sverige.